Bố cục chữ Đinh, chữ Công, nội công ngoại quốc; ba lớp Phật điện, bộ khung gỗ, gác chuông, cách bày tượng và chùa hang, chùa núi.
Kiến trúc chùa Việt
Chùa Việt gọi mặt bằng theo hình chữ Hán: chữ Đinh, chữ Công, chữ Tam, nội công ngoại quốc. Nhìn kiểu bố cục là đoán được thời dựng, quy mô và vùng miền.
Kiến trúc chùa Việt
Phật điện chùa Bắc Bộ chia ba lớp: tiền đường để lễ, thiêu hương đốt hương, thượng điện đặt tượng. Càng vào càng cao và tối, để giữ tượng và tạo chiều sâu.
Kiến trúc chùa Việt
Thượng điện chùa Bắc Bộ xếp tượng theo bậc: Tam Thế, A Di Đà tam tôn, Thích Ca, Di Lặc, Ngọc Hoàng, Cửu Long; cách nhận ra từng hàng bằng mũ, con vật, tư thế.
Kiến trúc chùa Việt
Sau Phật điện là nhà Tổ thờ các đời sư, hành lang thờ La Hán, nhà tăng, nhà khách, nhà bia. Đây là nơi giữ tên người, năm trùng tu và những đồ thờ cổ nhất.
Kiến trúc chùa Việt
Gác chuông chùa Bắc Bộ thường là toà hai tầng tám mái trên trục giữa hoặc nằm trên tam quan; Huế và Nam Bộ đặt lầu chuông, lầu trống đối xứng hai bên sân.
Kiến trúc chùa Việt
Khung gỗ chùa Bắc Bộ gồm cột cái, cột quân, câu đầu và bộ vì chồng rường hoặc giá chiêng; kẻ, bẩy đỡ mái hiên, ráp mộng không đinh, cột kê chân tảng đá.
Kiến trúc chùa Việt
Bờ nóc mái chùa thường đắp lưỡng long chầu nhật hoặc pháp luân ở giữa, đầu kìm ở hai đầu, nghê, lân, phượng dọc bờ dải; vừa là biểu tượng vừa giữ ngói nóc.
Kiến trúc chùa Việt
Chùa Huế dùng nhà rường kiểu nhà kép, bố cục chữ Khẩu quây sân giữa, có bình phong và hồ bán nguyệt, mái thoải khảm sành sứ, nằm trong vườn trên đồi thông.
Kiến trúc chùa Việt
Chùa Nam Bộ xếp chánh điện, nhà Tổ, nhà trai trên một trục; khung xuyên trính, rừng cột gỗ quý, hoành phi liễn đối sơn son, nền cao hiên rộng hợp khí hậu.
Kiến trúc chùa Việt
Chùa hang lấy vòm đá làm mái, chỉ xây mặt tiền ở cửa hang; chùa núi chia ba cấp Hạ, Trung, Thượng. Tiêu biểu: Bích Động, Địch Lộng, chùa Trầm, Tây Thiên.
